Op woensdag 12 augustus 2026 beleeft IJsland zijn eerste totale zonsverduistering in ruim zeventig jaar. Hotels zitten vol, eclipsbrillen vliegen over de toonbank en wetenschappers reizen naar het eiland. Midden in die IJslandse eclipsgekte staat wetenschapscommunicator Sævar Helgi Bragason. Hij bereidt het land al jaren voor op de eclips, die vanuit zijn eigen tuin 57 seconden duurt. „Dit wordt een van de hoogtepunten van mijn leven.”
Je hebt al vier totale zonsverduisteringen gezien. Wat gebeurt er in de laatste minuten voor de totaliteit?
„Als het weer meewerkt, beleven we de mooiste schemering van ons leven. De temperatuur daalt en er komt een bepaalde rust over alles heen. Je kunt de zonsverduistering zelfs horen: vogels stoppen met zingen, alsof ze zich voorbereiden op de nacht.
Zet daarom tijdens de laatste vijf minuten de muziek uit. Ga naar buiten en luister naar de natuur. Je hoort ook hoe mensen reageren: ze happen naar adem, schreeuwen, huilen of vloeken. Het is een unieke ervaring die iedereen minstens één keer zou moeten meemaken.”
Je hebt het verschijnsel dus vaker gezien. Waarom is deze keer zo bijzonder?
„Omdat ik het nu kan meemaken op de plek waar ik woon. Gemiddeld moet je ongeveer vierhonderd jaar wachten voordat een totale zonsverduistering over je woonplaats trekt. De volgende totale zonsverduistering in IJsland is pas in 2196. Reykjavík moet zelfs tot 2245 wachten. Ik ga mijn best doen om die ook mee te maken, maar het wordt lastig.
Eigenlijk leef ik al sinds 20 maart 2015 naar deze dag toe. Toen beleefden we een zeer sterke gedeeltelijke zonsverduistering: 97 procent in Reykjavík en zelfs 99 procent in het oosten. Diezelfde middag begon ik al aan 2026 te denken.
Vorig jaar nam ik ontslag bij het wetenschapsmuseum om me volledig op deze eclips te richten. Inmiddels heb ik bijna tweehonderd lezingen gegeven. Tijdens een daarvan vroeg een tiener wat ik liever wilde: een miljard dollar of een onbewolkte hemel op 12 augustus. Als ik voor dat geld een heldere hemel kon kopen, koos ik het miljard. Anders zonder twijfel de heldere hemel.”
En nu bepaalt het beruchte IJslandse weer of al dat werk wordt beloond.
„Ik ben ontzettend nerveus. Ik droom over de zonsverduistering en heb nachtmerries waarin ik haar mis, of waarin het regent. Zodra ik mijn ogen sluit, zie ik haar op de plek waar ze straks zal staan.
Maar we hebben geen perfect strakblauwe lucht nodig. Zolang er gaten in het wolkendek zitten en we de zon kunnen zien, ben ik tevreden. Bij een volledig bewolkte hemel ervaren we nog altijd de duisternis, de kou en de stilte. Alleen missen we dan het visuele spektakel.
Mijn beste vriend stuurde me onlangs een gunstige langetermijnverwachting. Toen ik die zag, stortte ik in en begon ik te huilen. Dit is wat ik na al dat werk nodig heb. Ik weet nu al dat ik woensdag emotioneel zal zijn.”
Heel IJsland lijkt inmiddels in de ban van de eclips. Zag je dat enthousiasme meteen ontstaan?
„Nee, lange tijd luisterde bijna niemand. Twee jaar geleden ging ik langs bij gemeenten, toeristische organisaties en de regering. Steeds vroegen mensen waarom ik me al druk maakte. Ik waarschuwde voor een grote toestroom van reizigers en veel belangstelling onder IJslanders. Het voelde alsof ik anderhalf jaar in de woestijn stond te schreeuwen.
Pas dit voorjaar kwam alles op gang. IJslanders zijn altijd overal te laat mee. Nu krijg ik voortdurend vragen over eclipsbrillen, T-shirts en filters. Naar schatting heeft straks drie op de vier IJslanders een bril van ons. Van de populaire smartphonefilters hebben we er meer dan vijfduizend geleverd.
Die verkoop maakt ons werk mogelijk. Met de opbrengsten onderhouden we de websites, geven we voorlichting en bezoeken we scholen. Ik moest een webwinkel beginnen, omdat niemand het initiatief wilde financieren.”
Heeft IJsland zich goed genoeg voorbereid op alle bezoekers?
„Ja en nee. Het Rode Kruis en organisaties als Visit Reykjavík hebben geweldig werk geleverd, maar de regering kwam te laat in actie. Vrijwel alle publieksvoorlichting kwam uiteindelijk van ons. Op Snæfellsnes, een van de belangrijkste kijklocaties, zijn delen van de weg bovendien verschrikkelijk. Ik verwacht daar lekke banden en langzaam verkeer.
Mijn grootste zorg is dat het weer pas die ochtend bepaalt waar iedereen naartoe gaat. De hotels in het westen zijn vrijwel uitverkocht. Zelfs accommodaties net buiten het pad lopen vol. Mensen slapen daar goedkoper en rijden vervolgens naar een plek met heldere hemel. Als er maar één geschikt gebied is, kan iedereen zich daar verzamelen.
Tijdens de zonsverduistering van 2017 in de Verenigde Staten zag ik wat dat betekent. We reden vanuit Denver naar Wyoming. De heenrit duurde zes uur in plaats van drie en over de terugweg deden we elf uur. Het mobiele netwerk viel volledig uit. We konden elkaar niet bellen en in een noodgeval was zelfs 911 moeilijk bereikbaar. Juist voor dat scenario waarschuw ik hier al jaren voor.”
Ook wetenschappers komen naar IJsland. Wat gaan zij onderzoeken?
„Een groep NASA-wetenschappers laat op Snæfellsnes ballonnen op om het effect op de atmosfeer te meten. Ik hielp hen door de IJslandse bureaucratie heen en bij het regelen van de vergunningen, want de ballonnen komen dicht bij het vliegverkeer. Een andere onderzoeker probeert tijdens de eclips zelfs het noorderlicht vast te leggen. Die kans is erg klein, maar het zou bijzonder zijn.”
Vanuit een speciaal vliegtuig duurt de totaliteit twee minuten en veertig seconden. Waarom kies jij thuis voor 57 seconden?
„Omdat ik dit met mijn gezin wil beleven. Mijn oudste zoon van zestien wil op de grote dag bij zijn vader zijn. Mijn vrouw zag twee jaar geleden samen met mij een eclips in de Verenigde Staten en ook onze vijfjarige kijkt ernaar uit. Om 17.48 uur staat de zon precies waar ik haar vanaf onze veranda in Reykjavík kan zien.
Voor het huis zet ik een heel leger aan telescopen neer. Sommige gebruiken we om de eclips te fotograferen en te filmen, andere zijn voor de buurtbewoners. Daarna vier ik het met familie, vrienden en de mensen die de afgelopen jaren met mij hebben samengewerkt.
Dan trekken we onze eigen zonsverduisteringschampagne open. Ik vind champagne de perfecte drank na een eclips: bij een overwinning verdien je haar en bij een nederlaag heb je haar nodig. Dus als de zon zichtbaar was, drinken we uit blijdschap. Bij slecht weer hebben we de champagne extra hard nodig.”
In Nederland wordt ongeveer 88 procent van de zon bedekt. Is dat te vergelijken?
„Een gedeeltelijke zonsverduistering is absoluut de moeite waard, maar het verschil met totaliteit is enorm. Bij meer dan 90 procent bedekking voel je de temperatuur dalen en zie je het licht om je heen veranderen. Onder die grens is dat effect veel kleiner.
Ik vergelijk het graag met een concert van Led Zeppelin, The Beatles, Elvis en The Rolling Stones. Bij een totale zonsverduistering sta je in de arena; bij een gedeeltelijke sta je erbuiten. Hoe verder je van de arena bent, hoe minder indrukwekkend de ervaring wordt.
Kijk in Nederland uitsluitend met een goede eclipsbril. Je ziet de maan dan gedurende ongeveer twee uur langzaam voor de zon schuiven. Dat blijft prachtig. Maar wie ooit de kans krijgt om in het pad van de totaliteit te staan, moet die grijpen. Het is werkelijk met niets anders te vergelijken.”
