Öland: tussen koningen, kalksteen en kustlijnen
Wanneer je vanuit Kalmar de lange brug over rijdt naar Öland, valt meteen iets op. Het landschap opent zich. Bossen maken plaats voor uitgestrekte velden, stenen muren en een horizon die opvallend ver weg lijkt. Voor veel Zweden voelt Öland bijna als een ander land. En dat gevoel is niet helemaal onterecht.
Öland heeft namelijk altijd een beetje zijn eigen weg gevolgd.
Dat begint al bij de natuur. Terwijl grote delen van Zweden worden gedomineerd door bossen, bestaat een groot deel van Öland uit open kalksteenlandschap.
Op de beroemde Stora Alvaret groeit nauwelijks een boom. Kilometerslang kijk je uit over een vlakte van steen, gras en wilde bloemen. Het oogt soms bijna verlaten, maar schijn bedriegt. Juist hier leven zeldzame orchideeën, vogels en planten die je elders in Scandinavië nauwelijks tegenkomt. Niet voor niets staat het landschap op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
Maar de echte verhalen van Öland gaan over de mensen die op deze bijzondere lap grond hebben geprobeerd een bestaan op te bouwen.
Koninklijk jachtgebied
Dat was niet altijd eenvoudig. Eeuwenlang leefden de eilandbewoners onder regels die ze zelf niet hadden bedacht. Vanaf de zestiende eeuw werd vrijwel heel Öland uitgeroepen tot koninklijk jachtgebied. Het wild behoorde toe aan de koning, niet aan de bewoners. Jagen was verboden, hout kappen mocht nauwelijks en grote delen van het eiland stonden onder directe controle van de kroon.
Zelfs de beroemde Karl X Gustav-muur in het zuiden van het eiland werd gebouwd om koninklijke herten binnen de grenzen van het jachtgebied te houden. De lokale bevolking mocht daarbij gratis de arbeid leveren. Niet bepaald een populair overheidsproject.
Heel veel wind en molens
Die geschiedenis verklaart misschien ook waarom Ölanders bekendstaan als zelfstandig en eigenwijs. Wie eeuwenlang heeft moeten omgaan met koningen, belastingen, stormen en schrale grond leert vanzelf creatief te worden.
Dat zie je nog steeds terug in het landschap. Overal staan windmolens. Ooit waren het er ongeveer tweeduizend. Vandaag zijn er nog ruim driehonderd over, zorgvuldig onderhouden door particulieren en erfgoedverenigingen. Ze zijn uitgegroeid tot het symbool van het eiland. Niet omdat ze zo mooi zijn, al zijn ze dat ook, maar omdat ze laten zien hoe bewoners altijd gebruik maakten van wat er wél was. En op Öland was dat vooral veel wind. Heel veel wind.
Ook de zee speelt een hoofdrol in de geschiedenis van het eiland. Eeuwenlang leefden de bewoners van handel, visserij en scheepvaart. De meeste dorpen liggen nog altijd aan de westkust, beschut tegen de open Oostzee.
Plaatsen als Borgholm groeiden uit tot handelsplaatsen en ontmoetingspunten, terwijl aan de andere kant van het eiland de kust vaak ruiger en stiller bleef. De zee bracht handel en welvaart, maar ook stormen, schipbreuken en een voortdurende afhankelijkheid van het weer.
Licht voor kunstenaars
Misschien is dat wel de reden waarom tijd op Öland anders lijkt te verlopen. Het eiland heeft nooit echt meegedaan aan de Zweedse haast. Zelfs vandaag niet. Natuurlijk zijn er toeristen in de zomer, campings langs de kust en gezellige terrassen in Borgholm. Maar zodra je een paar kilometer buiten de bekende plaatsen rijdt, overheerst opnieuw de rust. De stenen muren, de rode boerderijen en de windmolens staan er vaak al langer dan een mensenleven.
En dan is er nog het licht.
Vraag een kunstenaar waarom hij of zij naar Öland verhuisde en de kans is groot dat het gesprek uiteindelijk over het licht gaat. Al meer dan een eeuw trekken schilders, fotografen en creatieve geesten naar het eiland. Het heldere zonlicht dat weerkaatst op de kalksteen, de open horizon en de eindeloze luchten geven het landschap een bijna mediterraan karakter. Niet toevallig ontstond in het dorp Vickleby een bekende kunstenaarskolonie die nog steeds bestaat.
Vakantie en emigreren
Ook steeds meer Nederlanders en Belgen weten Öland te vinden. Waar veel landgenoten in eerste instantie denken aan de bossen van Värmland of de rode huisjes van Småland, ontdekken steeds meer mensen dat Zweden ook een eiland als Öland heeft. Een plek met brede stranden, veel zonuren, een ontspannen tempo en een landschap dat eerder doet denken aan een Scandinavische kustprovincie dan aan het klassieke beeld van Zweden.
Voor vakantiegangers is het een ideale combinatie van natuur, cultuur en zee. Voor emigranten biedt het iets wat in veel dunbevolkte regio’s moeilijker te vinden is: rust zonder complete afzondering. Dankzij de verbinding met Kalmar blijven voorzieningen, werk en bereikbaarheid dichtbij. Öland voelt als een eiland, maar nooit als een eiland waar je vastzit.
Uiteindelijk is dat het verhaal van Öland. Een plek die eeuwenlang werd gevormd door wind, zee en koningen, maar die altijd zijn eigen karakter heeft behouden. Niet spectaculair op de Zweedse manier van hoge bergen en diepe bossen, maar juist bijzonder door zijn openheid, geschiedenis en eigenzinnige charme. Dat ontdek je meestal niet tijdens de eerste kilometer over de brug. Maar vaak wel voordat je weer terugrijdt.
Verken hier meer provincies van Zweden.
Abonneer je op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle verhalen uit Zweden en andere Noordse landen.