Met de enorme hoeveelheid nieuwe Scandinavische thrillers die elk jaar weer op ons afkomt, vraag je je af of de markt niet eens verzadigd raakt. En er moet toch een bodem zitten aan de schijnbaar onuitputtelijke bron van Zweedse thrillerschrijvers? Blijkbaar niet. Deze maand verscheen namelijk het thrillerdebuut Kirseberg 1: Vrijstaat van journalistenduo Sundström en Mikkelsen. In Zweden werd het boek uitgeroepen tot beste thrillerdebuut van 2024. Ik las Vrijstaat, en in deze recensie ontdek je of jij het moet lezen of niet.
Dit zijn de redenen waarom je Vrijstaat wél moet lezen ✅
Dit zijn de redenen waarom ik denk dat je Vrijstaat wél moet lezen:
1. Een flard Millennium
Vrijstaat roept bij vlagen herinneringen op aan de legendarische Millennium-reeks van Stieg Larsson. Net als in die boeken stuit een onderzoeksjournalist op een omvangrijk schandaal waarin macht en corruptie centraal staan.
Wanneer het lichaam van de Malmöse opiniemaker Rebecca Rönn wordt gevonden, gaat de politie aanvankelijk uit van een roofmoord. Journalist Sven ontdekt echter dat het slachtoffer mogelijk beschikte over informatie die haar het leven heeft gekost. Hij bijt zich vast in de zaak en dreigt daarbij meer te verliezen dan hem lief is, wanneer hij op serieuze tegenwerking stuit.
In zijn zoektocht naar antwoorden krijgt hij hulp uit onverwachte hoek. Buitenlandcorrespondent Anne, Svens jeugdliefde, keert na 25 jaar terug naar Zweden en duikt samen met hem in deze duistere zaak.
Zo donker en nietsontziend als Millennium wordt Vrijstaat nooit, maar het is duidelijk zichtbaar dat Lena Sundström en Jens Mikkelsen, net als Stieg Larsson, onderzoeksjournalisten van beroep zijn.
2. Filmische stijl
Wees niet verbaasd als over een paar jaar een Vrijstaat film of serie op je scherm opduikt. Je ziet Vrijstaat moeiteloos voor je als Netflix-serie. Sundström en Mikkelsen schrijven beeldend en maken het je gemakkelijk je in de straten van Malmö en omgeving te wanen.
Vanaf het begin trekken ze je het verhaal in. De gebeurtenis die alles in werking zet, is bovendien een beeld dat je bij zal blijven. De gruwelijkheid ervan is zodanig dat je bijna hoopt het nooit op het scherm te hoeven zien. En juist daarom is dit verhaal zo geschikt voor een verfilming.
3. Een volledig uitgewerkte wereld
Journalisten Sven en Anne zijn de hoofdrolspelers van dit verhaal, maar ook aan de secundaire personages is veel tijd en aandacht besteed. Sundström en Mikkelsen laten hen niet slechts rondlopen ten gunste van de hoofdpersonages, maar brengen ze tot leven met duidelijke achtergronden, motivaties en intenties.
Dat draagt bij aan de toch al aanzienlijke geloofwaardigheid van het verhaal. Vrijstaat voelt niet als een product van pure fantasie, maar als een verhaal dat rechtstreeks uit de harde realiteit van vandaag is gegrepen.
Waarom je Vrijstaat niet moet lezen ❌
Dit klinkt overtuigend, maar voordat je naar de boekhandel rent, zijn er ook enkele kanttekeningen. Redenen waarom je Vrijstaat misschien níét wilt lezen:
1. Gedegen onderzoek, niet altijd even spannend
Elke plus heeft een min, en dat geldt ook voor Vrijstaat. Sundström en Mikkelsen zijn onderzoeksjournalisten van beroep en graven in hun werk diep naar maatschappelijke misstanden. Die ervaring passen ze overtuigend toe in hun roman, wat zorgt voor diepte en realisme. Maar soms graven ze misschien net iets te diep. Het realisme gaat soms ten koste van de spanning.
Het is wellicht niet helemaal eerlijk om Vrijstaat te vergelijken met het eerste Millennium-boek — dat uitgroeide tot een van de beste Scandinavische thrillers aller tijden — maar omdat het eraan doet denken, gebeurt dat bijna automatisch.
Waar Millennium je hart met ijzige handen vastgrijpt en pas na de laatste bladzijde loslaat, verslapt Vrijstaat halverwege zijn greep. Sundström en Mikkelsen verzanden soms in details die de vaart uit het verhaal halen, zonder het plot daadwerkelijk te verdiepen of vooruit te stuwen.
2. Plot gemak
Met name richting het einde sluipt er hier en daar wat plotgemak in. Het voelt alsof de auteurs een duidelijke finale voor ogen hadden en daar doelgericht naartoe schrijven, in plaats van het verhaal organisch te laten ontstaan.
Dat leidt tot een aantal wel erg toevallige en soms ongeloofwaardige momenten, wat afbreuk doet aan de zorgvuldig en realistisch opgebouwde verhaalwereld.
Conclusie: Vrijstaat lezen of niet?!
Vrijstaat is een boeiend boek voor lezers die houden van thrillers die diep graven in de donkere kanten van onze samenleving. Verwacht geen aaneenschakeling van onverwachte twists, maar een verhaal dat je langzaam meezuigt in het sluimerende onrecht onder de oppervlakte.
Met Vrijstaat bewijzen Sundström en Mikkelsen dat er voor hen zeker plaats is op het toch al goed gevulde podium van Scandinavische thrillerschrijvers. Hun achtergrond als onderzoeksjournalisten werkt meestal in hun voordeel, maar staat hen soms ook in de weg. Als zij in volgende delen het drama en het duister verder durven aan te zetten, kan deze reeks daadwerkelijk richting het Millennium-niveau groeien.
Vrijstaat is een veelbelovend debuut dat smaakt naar meer, en wat mij betreft absoluut het lezen waard.
