Een paar uur tuinieren veranderde voor een inwoner van het Noord-Deense Rebild in een archeologische sensatie. Onder het gras, de stenen en het grind lag maar liefst 18,5 kilo zilver uit de Vikingtijd verborgen. Het is de grootste Vikingzilvervondst die ooit in Denemarken is gedaan.
Het laatste Scandinavië nieuws in je mailbox ontvangen? Abonneer je op onze nieuwsbrief:
Wie een nieuw terras aanlegt, houdt doorgaans rekening met hardnekkige boomwortels, oude tegels en misschien een verdwaalde afvoerbuis. Dat je na een halfuur graven op het Vikingequivalent van een goedgevulde bankkluis stuit, staat meestal niet in de klusplanning.
Toch was dat precies wat een inwoner van Rebild, een plaats in Noord-Jutland, overkwam. Tijdens het verwijderen van gras, stenen en grind raakte zijn tuinvork iets dat een vreemd geluid maakte. Eerst dacht hij aan een stuk oud ijzer, wat hekwerk of enkele potscherven. Toen hij voorzichtig met zijn handen verder groef, kwamen echter steeds meer metalen voorwerpen tevoorschijn.
“Het had gewoon een paar uur zwaar tuinwerk moeten worden, maar het werd de grootste verrassing van mijn leven”, vertelt de vinder, die anoniem wil blijven, aan Nordjyske Museer.
Bijna drie keer zo groot als het vorige record
De vondst bestaat uit ongeveer zevenhonderd voorwerpen en fragmenten met een gezamenlijk gewicht van 18,5 kilo. Daarmee is dit de grootste bekende zilverschat uit de Vikingtijd die ooit in Denemarken is gevonden.
Het vorige record stond op naam van de Terslevschat, een vondst van ongeveer 6,5 kilo. De nieuwe schat uit Rebild is dus bijna drie keer zo zwaar.
Het zilver werd ergens in de tiende eeuw in een aardewerken pot begraven. Ongeveer 320 voorwerpen, samen goed voor 6,4 kilo, lagen nog altijd in die oorspronkelijke pot. De rest werd teruggevonden in de aarde rondom de vindplaats.
Tussen het zilver bevinden zich baren, armbanden, sieraden, stukken in kleinere delen geknipt zilver, 47 munten en muntfragmenten en een kleine torshamer. In een apart overzicht laat DR enkele van de opvallendste voorwerpen van dichtbij zien.
Een Vikingkluis onder de tuin
Volgens Torben Sarauw, archeoloog en hoofd cultureel erfgoed bij Nordjyske Museer, is de vondst niet alleen bijzonder vanwege de omvang. De schat laat ook zien hoe zilver in de Vikingtijd werd gebruikt.
Munten hadden toen lang niet altijd een vaste waarde zoals onze euro’s. Veel belangrijker was hoeveel zilver een voorwerp bevatte. Zilverbaren, sieraden en munten konden worden gewogen, opgeknipt, verdeeld of omgesmolten. Niet de afbeelding op een munt bepaalde de prijs, maar het gewicht en de kwaliteit van het edelmetaal.
Sarauw vergelijkt de vondst dan ook met “een geldkluis uit de Vikingtijd”. De vele zilverbaren en fragmenten lijken bovendien niet willekeurig bij elkaar te zijn gegooid. Verschillende voorwerpen vallen binnen bepaalde gewichtsgroepen, wat erop wijst dat het zilver zorgvuldig als een grote voorraad kapitaal was georganiseerd.
Runen met een raadselachtige boodschap
Een van de zilverbaren bevat een inscriptie in runen. Die kan mogelijk worden gelezen als hutu. Wat dat betekent, weten de onderzoekers nog niet. Het kan een persoonsnaam zijn, een eigendomsmerk of een andere aanduiding die voor de eigenaar belangrijk was.
Het is een klein maar intrigerend spoor naar degene die het zilver ruim duizend jaar geleden bezat. Wie verborg zo’n enorme hoeveelheid rijkdom? En waarom keerde die persoon nooit terug om de pot weer op te graven?
Voorlopig blijven die vragen onbeantwoord.
Van Engeland tot de islamitische wereld
De munten vertellen ondertussen een verhaal dat veel verder reikt dan Noord-Jutland. De schat bevat zowel Angelsaksische munten als Arabische zilveren dirhams. Dat laat zien hoe uitgebreid de handelsnetwerken van de Vikingen waren.
Twee zilveren pennies zijn geslagen tijdens het bewind van de Engelse koning Edward de Oudere, die van 899 tot 924 regeerde. Die munten helpen archeologen bij het dateren van de schat: de pot kan pas zijn begraven nadat de pennies in omloop waren gekomen.
De Arabische dirhams kwamen via handelsroutes vanuit de islamitische wereld naar Scandinavië. Sommige zijn in stukken geknipt, opnieuw een aanwijzing dat vooral het gewicht van het zilver telde. Een munt die duizenden kilometers verderop was geslagen, kon in Denemarken dus eindigen als een afgewogen stukje betaalmiddel.
Rebild blijft Vikingschatten prijsgeven
Het is bovendien niet de eerste grote Vikingvondst in deze omgeving. In 1971 werd vlakbij de zogenoemde Rebildschat ontdekt: ongeveer vier kilo zilver uit de tiende eeuw, bestaande uit zilverbaren, kapotte sieraden en kleinere stukken zilver die in een dierenhuid waren gewikkeld.
Enkele maanden voor de bekendmaking van deze nieuwe zilverschat werden in het nabijgelegen Rold ook nog zes volledig intacte gouden Vikingarmbanden gevonden. Die wegen samen ruim 762 gram.
Volgens de archeologen maken de vondsten duidelijk dat Rebild in de Vikingtijd bepaald geen afgelegen uithoek was. Het gebied maakte deel uit van handelsnetwerken die Scandinavië verbonden met het Oostzeegebied, Engeland, West-Europa en de islamitische wereld.
Waarom juist op deze plek zoveel rijkdom werd begraven, blijft moeilijk vast te stellen. De nieuwe vindplaats ligt inmiddels tussen moderne bebouwing, waardoor een grote archeologische opgraving niet mogelijk is. De pot kan ooit in de buurt van een nederzetting of handelsroute hebben gelegen, maar misschien koos de eigenaar juist een stille plek waarvan hij dacht dat niemand die ooit zou vinden.
Daarin kreeg hij ruim duizend jaar gelijk.
Mogelijk te zien bij Vikingemuseet Fyrkat
De schat wordt nu als danefæ beoordeeld door het Deense Nationalmuseet. Onder die eeuwenoude Deense regeling vallen archeologische voorwerpen van edelmetaal of bijzondere cultuurhistorische waarde. Zulke vondsten behoren toe aan de staat en moeten worden ingeleverd. De vinder kan daarvoor een vergoeding ontvangen, waarvan de hoogte onder meer afhangt van de waarde, zeldzaamheid en de zorg waarmee de vondst is behandeld. Meer daarover staat bij het Deense Nationalmuseet.
Nordjyske Museer hoopt dat de zilverschat uiteindelijk permanent kan worden tentoongesteld in Vikingemuseet Fyrkat, samen met de gouden armbanden uit Rold. Eerst moet worden vastgesteld aan welke eisen rond beveiliging, bewaking en klimaatbeheersing het museum moet voldoen.
Tot die tijd is de belangrijkste les uit Rebild misschien vooral deze: mocht je tijdens het aanleggen van een terras iets horen wat niet klinkt als een steen, leg de tuinvork dan voorzichtig neer. Er kan zomaar achttien kilo Vikingzilver onder je voeten liggen.
Bronnen: DR Nyheder, DR – overzicht van de vondsten en Nordjyske Museer.
Het laatste Scandinavië nieuws in je mailbox ontvangen? Abonneer je op onze nieuwsbrief:
