Wie in Zweden op zoek gaat naar hjortronsylt, de feloranje jam van bergbramen, komt steeds vaker bedrogen uit. De potjes zijn op veel plekken al maanden moeilijk te vinden. En volgens de Zweedse bessenbranche is dat geen tijdelijk probleem. Ook de komende jaren zullen Zweedse bessen schaars blijven in de winkels.
In het kort
- De beschikbaarheid van hjortronsylt, de feloranje jam van bergbramen, neemt af door een tekort aan plukkers en strenge arbeidsregels.
- De strengere regels voor arbeidsmigratie bemoeilijken het inhuren van buitenlandse seizoensarbeiders, wat leidt tot een gebrek aan bessenplukkers in Zweden.
- Commerciële plukkers zijn bijna niet meer actief in Zweden, waardoor de sector afhankelijk is geworden van buitenlandse arbeidskrachten.
- De slechte oogst door ongunstige weersomstandigheden verergert de situatie, met een daling van de bessenvoorraad.
- Bekende producenten, zoals Norrmejerier, moeten tijdelijk producten schrappen vanwege het gebrek aan Zweedse bessen.
De oorzaak ligt niet alleen in een tegenvallende oogst, maar vooral in strengere regels voor arbeidsmigratie. Zweden heeft de eisen voor werkvergunningen aangescherpt, waardoor veel buitenlandse bessenplukkers het land niet meer in komen. Vooral Thaise seizoensarbeiders, die jarenlang een belangrijke rol speelden in de Zweedse bessenpluk, krijgen veel minder vaak toestemming.
Volgens Ulf Hagner, vicevoorzitter van de Zweedse Bessenvereniging en zelf actief in de bessenhandel, is de situatie inmiddels fundamenteel veranderd.
“De import van bessen is de norm geworden”, zegt hij tegen SVT Nyheter Jämtland.
Zweden plukken bijna niet meer zelf
Zweden heeft een sterk beeld van zichzelf als land van bossen, meren en bessen. En dat klopt ook: de bessen groeien er nog steeds. Alleen is er een praktisch probleem. Iemand moet ze plukken.
Vijftig jaar geleden trokken duizenden Zweden in de zomer de bossen in om bessen te verzamelen. Niet alleen voor eigen gebruik, maar ook om te verkopen. Die tijd is voorbij. Volgens Hagner zijn Zweedse commerciële plukkers tegenwoordig “opvallend afwezig”.
Er zijn nog genoeg mensen die een emmertje bosbessen of bergbramen voor thuis meenemen. Maar commerciële bessenpluk is iets anders. Het betekent lange dagen in het bos, vaak ver lopen, vroeg beginnen en werken met wisselende opbrengsten. Daarvoor zijn nog maar weinig Zweden te porren.
Daarom is de sector afhankelijk geworden van georganiseerde pluk door buitenlandse arbeidskrachten. Zonder hen komen de bessen niet uit het bos, maar blijven ze simpelweg hangen.
Strengere regels na misstanden
De Zweedse autoriteiten zijn strenger gaan controleren na meldingen van misbruik, slechte arbeidsvoorwaarden en vermoedens van mensenhandel binnen de bessenindustrie. Werkgevers moeten nu duidelijk kunnen aantonen dat buitenlandse seizoensarbeiders fatsoenlijke voorwaarden krijgen.
Zo moet er een arbeidsovereenkomst zijn, moeten salaris en arbeidsvoorwaarden op Zweeds niveau liggen en moet de werknemer verzekerd zijn. Ook moet het werk genoeg opleveren: minstens 13.000 Zweedse kronen per maand vóór belasting.
In theorie klinkt dat logisch. In de praktijk blijkt het voor veel bessenbedrijven lastig om aan alle eisen te voldoen. Vorig jaar werden slechts 89 vergunningen toegekend, terwijl 2.308 aanvragen werden afgewezen. Dit jaar zijn er tot nu toe nog geen vergunningen verleend.
Slecht bessenjaar maakt het erger
Alsof dat nog niet genoeg is, viel ook de oogst tegen. Vooral de bergbramen hadden het zwaar. Door warmte en ongunstige omstandigheden verdwenen ze op veel plekken snel. Ook bosbessen zijn lang niet overal te vinden.
Bessenopkopers merken dat direct. In Umeå vertelt opkoper Krystyna Felczak tegen SVT dat ze in een normaal seizoen ongeveer twee ton bessen per dag binnenkrijgt. Nu is dat rond de helft. Ze heeft zelfs een loterij opgezet om plukkers te lokken, met geldprijzen en plukmateriaal.
De prijzen zijn ondertussen hoog. Voor ongereinigde bosbessen krijgen plukkers ongeveer 30 kronen per kilo. Toch is dat niet genoeg om voldoende mensen het bos in te krijgen.
Zelfs Zweedse zuivel verdwijnt tijdelijk
De tekorten raken inmiddels ook bekende producenten. Norrmejerier moet tijdelijk stoppen met een soort Zweedse drinkyoghurt met bergbraam, omdat de voorraad bessen op is.
Het zuivelbedrijf heeft jaarlijks zo’n 15 tot 20 ton bergbramen nodig. Al in oktober werd duidelijk dat de voorraad jam niet genoeg zou zijn om het hele jaar door te produceren.
Voor consumenten betekent het: Zweedse bessenproducten worden schaarser, duurder en vaker vervangen door import. Zweden mag dan vol bessenbossen zitten, maar zonder plukkers komt er weinig in de supermarkt terecht. De bessen zijn er nog wel. Alleen niet vanzelf in het potje jam.
