De Deense kerst is heel anders ingericht dan de Nederlandse. Naast de cadeaus onder de boom speelt de maaltijd de absolute hoofdrol bij de Deense kerstviering. Ik neem je mee in de culinaire kersttradities van mijn Deense familie – en de faux pas die ik in de loop der jaren heb begaan.
“Wat eten jullie in Nederland met Kerstmis?” is een vraag die ik na zestien jaar in Denemarken nog regelmatig krijg. Door de jaren heen heb ik het antwoord geperfectioneerd, voor maximaal dramatisch effect (voornamelijk voor mijn eigen plezier, ik geef het toe).
Mijn antwoord luidt: “Daar zijn geen vaste regels voor in Nederland.” Bam. Elke keer weer raak: ongeloof, gevolgd door een lawine aan vragen over hoe we het dan in vredesnaam aanpakken. Doet iedereen maar wat? Ja, eigenlijk wel. Al stelt het de Denen iets gerust wanneer ik vertel dat de meeste Nederlandse gezinnen wel een feestelijke maaltijd op tafel zetten.
Kleine geografische verschillen
Voor een Deen is het moeilijk te geloven dat niet iedereen op 24 december (de piek van de kerstviering) variaties op dezelfde maaltijd eet. Elk jaar is het menu in het hele land hetzelfde: varkensvlees, eend (heel soms gans), gecombineerd met gekaramelliseerde aardappels, jus en rode kool.
En in sommige landsdelen, voornamelijk in Noord-Jutland en op Fyn, wordt er nog chips aan het kerstmenu toegevoegd. Dat dipt zo lekker in de jus. In de rest van het land wordt dat als excentriek beschouwd. Ik sta zelf wel open voor chips bij de jus, maar in mijn Deense familie wordt dat als gekkigheid gezien, dus daar hoef ik al zestien jaar niet op te rekenen.
Kerst in Kopenhagen
Wij vieren kerst met ons gezin altijd met de familie van mijn man. Het feest begint rond 16.00 uur. We kijken dan een compilatie van Disneyclips. Waarom weet niemand, maar sinds 1960 wordt het elk jaar door de publieke omroep uitgezonden als een soort landelijk startschot voor de kerstviering.
Mijn schoonmoeder en de tante van mijn man hebben dan al uren in de keuken gestaan (mannen niet toegestaan). We wonen in Kopenhagen en zijn dus van het varkensvlees, maar soms hebben we er een eend bij, die uren in de oven moet. Als schoondochter én buitenlander heb ik nog nooit de solo-verantwoordelijkheid voor het vlees gekregen.
Eén jaar – toen we kerst bij ons thuis vierden omdat onze oudste dochter net was geboren – mocht ik de oven alvast voorverwarmen voordat mijn schoonmoeder kwam. Om 10.00 uur stipt werd ik gebeld: stond de oven al aan? Ik maakte nog een grapje: “Was dat vandaag?!” Sindsdien mag ik me er niet meer mee bemoeien. Het jaar erna, opnieuw bij ons, kwam mijn schoonmoeder gewoon ’s ochtends langs om de oven zelf aan te zetten. Niet mee spotten dus!
Aan de Deense kersttafel
Als alles klaar is, gaan we aan tafel. Iedereen zit likkebaardend klaar, behalve ik. Voor mij is het elk jaar weer een worsteling om erdoorheen te komen: zoveel vlees en zoveel vet! (Interessante statistiek: elk jaar worden er rond de honderd mensen opgenomen in het ziekenhuis omdat ze met kerst te veel hebben gegeten.)
Na mijn eerste ervaring in 2009 opperde ik voorzichtig om het jaar erna misschien kip toe te voegen. Of een sperzieboontje? Dat werd niet gewaardeerd. Laat ik het zo zeggen: ik mocht aan de zijkant op de kerstfoto, zodat ik er nog afgeknipt kon worden. En de culturele kloof leek zo groot dat mijn relatie met mijn man misschien wel zou stranden.
De relatie hield stand, maar het menu ook. Dus ik ben elk jaar de enige die niet zijn broek hoeft open te ritsen na het diner. Dat compenseer ik dan weer met het dessert. Daar kom ik zo op terug.
J-dag en glögg
Er wordt veel gedronken tijdens de kerst. Er wordt zelfs speciaal kerstbier gebrouwen: julebryg. Dit bier wordt een paar weken eerder gelanceerd, op de eerste vrijdag van november: J-dag (de J van jul, kerst). Talloze vrachtwagens in julebryg-design rijden dan door het land, en diezelfde avond kun je het bier al in de bars bestellen.
De Denen houden ook van glögg: glühwein met geschaafde amandelen en rozijnen. Heel december is het overal te koop. Een populaire snack erbij zijn de æbleskiver (appelschijfjes), die geen schijven zijn en waar geen appel in zit. Het zijn ronde oliebolletjes met kardemom. Beetje poedersuiker of jam erop en een Deen verzucht gelukzalig dat dit écht hygge is.
Er is ook nisseøl, kabouterbier: mierzoet, maar met een alcoholpercentage van 1,8 procent niet al te sterk. Dit drinken de Denen heel december bij risengrød, rijstebrij met kaneelsuiker en een klodder boter. Mijn schoonouders kregen als kinderen al nisseøl, maar onze kinderen moeten nog een paar jaar wachten.
1 amandel in de pap
En dan het culinaire hoogtepunt van de avond, als je het mij vraagt: het dessert. Iedereen in Denemarken eet ris-a-la-mande als nagerecht op kerstavond. Dat is een variatie op risengrød: rijstebrij gemengd met fijngehakte amandelen en slagroom, overgoten met warme kersensaus. Je moet ervan houden. Mijn kinderen eten het vooral uit beleefdheid (die hebben dan al een halve varkensrug achter de kiezen), maar ik smul ervan.
In de pap zit één hele amandel verstopt. Wie hem vindt, krijgt een extra cadeautje én het recht om de hele avond op te scheppen over zijn succes. Vooral als de winnaar de amandel al bij de eerste happen te pakken heeft en die daarna verstopt in zijn wang, zodat de rest blijft dooreten in de hoop hem te vinden.
Het amandelcadeau is in onze familie geen groot cadeau, maar een humoristisch kleinigheidje. Het enige jaar dat ik het won, kreeg ik een boek met de titel Waarom ruiken je eigen scheten het best? Dat niveau dus. Maar de winst pakken ze me nooit meer af!
Dansen rond de boom
Na het dessert is het tijd om de cadeaus uit te pakken. Maar niet voordat we rond de kerstboom hebben gedanst. We houden elkaars handen vast en zingen traditionele kerstliedjes. Als we duizelig, zweterig en goed ingezongen zijn, kunnen we écht aan de cadeaus beginnen.
We ronden de avond af met mandarijnen, konfekt (marsepein met nougat) en een groot glas Baileys. Vol en rozig sluiten we de avond af. We zitten zó vol dat we vast nooit meer honger krijgen.
Behalve dan op Eerste Kerstdag. Dan eten we alle restjes op.
Lees hier ook Eleonore haar emigratieverhaal en volg Eleonore ook op LinkedIN en haar site.
Op de hoogte blijven van nieuwe verhalen uit Denemarken en andere Noordse landen? Abonneer je op de Nordic Dutchman nieuwsbrief:
